Het afbreken van onderhandelingen is in principe toegestaan, maar die vrijheid is niet onbeperkt. Een contract komt immers niet zomaar tot stand. Een mogelijke samenwerking moet eerst worden onderzocht en partijen moeten de gewenste voorwaarden uitgebreid bespreken. Soms onderhandelen partijen aanvankelijk zelfs met verschillende partijen tegelijk voordat zij een contract sluiten.
Het is belangrijk dat er ruimte bestaat voor het vrij starten én afbreken van onderhandelingen. Die ruimte is er ook. De rechtspraak stelt daar echter wel grenzen aan. In bepaalde gevallen kan het afbreken van onderhandelingen zelfs leiden tot aansprakelijkheid.
Redelijkheid en billijkheid
Al in de jaren ’50 is bepaald dat partijen die met elkaar onderhandelen rekening moeten houden met de redelijkheid en billijkheid. Ofwel: ze moeten rekening houden met elkaars gerechtvaardigde belangen.
In 1982 overwoog de Hoge Raad dat deze verplichting kan meebrengen dat het afbreken van onderhandelingen onrechtmatig is.
Wanneer is het afbreken van onderhandelingen onaanvaardbaar?
Het afbreken van onderhandelingen is niet snel onrechtmatig. De Hoge Raad heeft in 2005 benadrukt dat alleen van de ‘afbreekvrijheid’ kan worden afgeweken als het afbreken van de onderhandelingen onaanvaardbaar is.
Die onaanvaardbaarheid kan voortkomen uit verschillende omstandigheden. Vooral het gerechtvaardigde vertrouwen van de wederpartij dat een overeenkomst tot stand komt, speelt een belangrijke rol. Ook de houding van de afbrekende partij is van belang. Daarnaast kan meewegen of tijdens de onderhandelingen sprake is geweest van onvoorziene omstandigheden.
Dooronderhandelen of schadevergoeding? Positief en negatief contractsbelang
Als blijkt dat het afbreken van onderhandelingen onrechtmatig was, kan de rechter de afbrekende partij verplichten om toch door te onderhandelen. Ook kan de wederpartij schadevergoeding vorderen.
Dat laatste kan op twee manieren. Afhankelijk van de situatie kan de wederpartij aanspraak maken op het negatieve contractsbelang. De wederpartij wordt dan in de positie gebracht alsof er nooit was onderhandeld. Daarnaast kan sprake zijn van het positieve contractsbelang. De wederpartij wordt dan in de positie gebracht alsof partijen hadden dooronderhandeld en een contract tot stand was gekomen.
Niet onrechtmatig, maar wel gemaakte kosten vergoeden
Wat als het afbreken niet onaanvaardbaar was, maar u als wederpartij wel aanzienlijke schade heeft geleden? Bijvoorbeeld omdat u hoge kosten heeft gemaakt voor de onderhandelingen? Ook dan zijn er mogelijkheden.
De Hoge Raad heeft benadrukt dat een partij onder bepaalde omstandigheden (een deel van) de gemaakte kosten moet vergoeden. Dat kan zelfs als het afbreken van onderhandelingen aanvaardbaar is. In een specifieke zaak was het afbreken door de franchisegever bijvoorbeeld niet onrechtmatig. Haar handelwijze bracht echter wel mee dat zij de door de kandidaat gemaakte kosten moest vergoeden. Ook onderhandelingen worden immers beheerst door de redelijkheid en billijkheid.
Advies?
Of er bij afgebroken onderhandelingen wel of geen aansprakelijkheid is voor het vergoeden van schade of (een deel van) gemaakte kosten, is steeds afhankelijk van specifieke omstandigheden. Bent u bezig met onderhandelingen en twijfelt u of u deze nog voort wenst te zetten? Of zijn er onderhandelingen gestaakt terwijl u daarvoor al kosten hebt gemaakt? Voor een blik op de specifieke kwestie en advies over eventuele aansprakelijkheid kunt u contact opnemen met Jacolien Leuvenink.
