De Tweede Kamer heeft op 11 juni 2024 het Wetsvoorstel opheffing verpandingsverboden aangenomen. De voorgestelde regeling heeft tot gevolg dat partijen niet langer kunnen afspreken dat bepaalde vorderingen niet overdraagbaar of verpandbaar zijn. In dit artikel lichten we de opheffing van verpandingsverboden en de gevolgen daarvan toe.
Overdraagbaarheid van vorderingen
Vrijwel alle vorderingen zijn vatbaar voor overdracht en verpanding. Hierop bestaan enkele uitzonderingen. Soms brengt de aard van de vordering met zich mee dat overdracht niet mogelijk is. Dat is bijvoorbeeld het geval bij een vordering van de curator op grond van artikel 2:248 BW op een bestuurder wegens onbehoorlijk bestuur.
Afspraak over uitsluiting van overdraagbaarheid
Naar het huidige recht mogen partijen overeenkomen dat een vordering niet overdraagbaar is. Een partij kan bijvoorbeeld in de inkoopvoorwaarden opnemen dat vorderingen op die partij niet mogen worden overgedragen. De Hoge Raad heeft in een arrest van 1 juli 2022 overwogen dat een beding over de onoverdraagbaarheid van een vordering ook gevolgen kan hebben voor de verpandbaarheid. Daarbij verwees de Hoge Raad naar de wet. Daarin staat dat alleen goederen die voor overdracht vatbaar zijn, met een pandrecht kunnen worden belast (art. 3:228 BW).
Het kan voor een partij prettig zijn als een vordering op hem niet kan worden overgedragen of verpand. In dat geval is altijd duidelijk aan wie betaald moet worden. Ook hoeven de betaalgegevens in de administratie niet te worden gewijzigd. Daarnaast is de contractspartij doorgaans goed op de hoogte van de situatie. Een buitenstaander, zoals een factoringbedrijf, heeft die kennis meestal niet.
Voor kredietverleners is het belangrijk om voldoende zekerheid te krijgen voor het verstrekte krediet. Hoe meer zekerheden een onderneming kan verschaffen, hoe meer ruimte er in beginsel is voor krediet. Het verpanden van vorderingen vormt in de praktijk een belangrijke zekerheid. Spreken twee partijen echter af dat overdracht en/of verpanding niet mogelijk is? Dan kan dat in de weg staan aan de verpanding van die vordering.
Achtergrond van de opheffing van verpandingsverboden
De wetgever beschouwt de economische gevolgen van afspraken over onoverdraagbaarheid en niet-verpandbaarheid als ongewenst. In omringende landen zijn de mogelijkheden om de overdraagbaarheid te beperken bovendien al afgeschaft of verder beperkt. De gedachte achter het wetsvoorstel is dat de opheffing van verpandingsverboden het kredietpotentieel van het bedrijfsleven kan vergroten. Dit kan onnodige liquiditeitsproblemen helpen voorkomen. Ook ontstaat hierdoor mogelijk meer ruimte voor investeringen en innovatie.
Gevolgen van het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel bevat een nieuwe bepaling. Op grond daarvan kunnen partijen de overdraagbaarheid of verpandbaarheid niet uitsluiten bij een geldvordering op naam die voortkomt uit de uitoefening van een beroep of bedrijf. Spreken een schuldeiser en schuldenaar toch af dat zo’n geldvordering niet overdraagbaar of verpandbaar is? Dan is die afspraak nietig. De afspraak heeft dan geen rechtsgevolg.
Ook een afspraak die overdracht of verpanding probeert tegen te gaan, kan nietig zijn. Denk bijvoorbeeld aan een afspraak die de schuldeiser verbiedt de vordering over te dragen. Hetzelfde geldt voor een afspraak waarbij de schuldeiser een boete moet betalen als hij de vordering toch overdraagt. De bepaling ziet alleen op geldvorderingen die voortkomen uit de uitoefening van een beroep of bedrijf. Verstrekt iemand vanuit privé-hoedanigheid een geldlening? Dan mag bijvoorbeeld wel worden afgesproken dat de vordering tot terugbetaling niet overdraagbaar is.
Het wetsvoorstel bevat daarnaast enkele uitzonderingen. Een voorbeeld is een vordering uit hoofde van een betaal- of spaarrekening. Een positief saldo op een bankrekening geldt als een vordering van de rekeninghouder op de bank. Banken mogen nog steeds bedingen dat dergelijke vorderingen niet overdraagbaar of verpandbaar zijn.
Schriftelijke mededeling aan de debiteur
Het wetsvoorstel bepaalt ook dat de debiteur een schriftelijke mededeling moet ontvangen als een betreffende geldvordering wordt overgedragen. Het gaat daarbij om een geldvordering op naam die voortkomt uit de uitoefening van een beroep of bedrijf. Pas na deze mededeling hoeft de schuldenaar aan de nieuwe schuldeiser te betalen. Hiermee wil de wetgever de schuldenaar duidelijkheid geven over het betalingsadres.
Inwerkingtreding en bestaande afspraken
Vooralsnog treedt de wet nog niet in werking. Eerst moet de Eerste Kamer het wetsvoorstel behandelen. Na de inwerkingtreding heeft de wet ook gevolgen voor contractuele bedingen die partijen vóór de inwerkingtreding hebben afgesproken. Drie maanden na de inwerkingtreding worden bedingen die in strijd zijn met de wet nietig.
Negative pledge blijft mogelijk
Een negative pledge-clausule houdt in dat de kredietnemer aan de kredietverstrekker belooft geen zekerheidsrechten op zijn goederen te vestigen ten gunste van andere schuldeisers. In pandakten betreffende vorderingen spreken banken bijvoorbeeld af dat de kredietnemer of pandgever geen pandrechten op vorderingen ten gunste van anderen vestigt. Dergelijke afspraken blijven ook na de inwerkingtreding van de nieuwe wet toegestaan. De nieuwe wet heeft namelijk alleen betrekking op bedingen tussen schuldeiser en schuldenaar.
Samenvattend: opheffing verpandingsverboden
Na de inwerkingtreding van de Wet opheffing verpandingsverboden zullen bepaalde bedingen tussen schuldeisers en schuldenaren over de niet-overdraagbaarheid en niet-verpandbaarheid van vorderingen niet meer rechtsgeldig zijn. Of de opheffing van verpandingsverboden daadwerkelijk een aanzienlijk positief economisch effect heeft, zal de praktijk moeten uitwijzen.
Vragen over verpanding of zekerheden?
Heeft u vragen over verpanding, zekerheden of het overdragen van vorderingen? Neem dan contact op met LVH Advocaten.


