Start consultatie
Op 27 mei 2024 is de Wet overgang van onderneming in faillissement (Wovof) ter consultatie voorgelegd. Alle belanghebbenden krijgen de gelegenheid tot 22 juli 2024 op het wetsvoorstel te reageren. Dit is een vervolg op de eerdere consultatie in 2019. Wat is het doel van deze nieuwe wettelijke regeling voor de overgang van onderneming in faillissement?
Huidig recht: overgang van onderneming buiten of binnen faillissement
Bedrijfsovergang buiten faillissement
Bij een bedrijfsovername beschermt de wet de werknemers. Op grond van art. 7:663 BW treden de werknemers van de overgedragen onderneming van rechtswege bij de overnemende partij in dienst. De werknemers hoeven hier niets voor te doen. Zij behouden dezelfde arbeidsvoorwaarden en als datum van indiensttreding geldt de datum van indiensttreding bij de oorspronkelijke werkgever.
Bedrijfsovergang binnen faillissement
De hiervoor genoemde wettelijke regeling geldt niet tijdens faillissement. De wetgever heeft ervoor gekozen een uitzondering te maken op bovenstaande regels. De reden hiervoor is dat er anders minder vaak een succesvolle doorstart kan plaatsvinden en uiteindelijk meer arbeidsplaatsen verloren gaan.
Verkoopt een curator na faillissement de onderneming in het kader van een doorstart? Dan mag de verkrijger zelf kiezen of hij werknemers van de failliete onderneming in dienst neemt. Ook mag hij kiezen welke werknemers hij in dienst neemt en onder welke voorwaarden.
Dit verschil in behandeling leidt ertoe dat bij een overgang van onderneming in faillissement gemakkelijk het beeld kan ontstaan dat het faillissement vooral wordt gebruikt om eenvoudig en goedkoop van ongewenst personeel afscheid te nemen.
Selectie van werknemers
Als bij een doorstart niet alle werknemers worden overgenomen, zijn de criteria voor de selectie van werknemers niet altijd transparant. Curatoren proberen dit proces vaak wel te sturen. Zij zijn echter niet altijd in de gelegenheid om voldoende eisen en waarborgen aan de verkrijger te stellen zonder de doorstart in gevaar te brengen.
Omdat de doorstartende onderneming bij een faillissement geen kosten hoeft te maken voor overbodige werknemers, kan een concurrentievoordeel ontstaan. Ondernemingen die buiten faillissement herstructureren, moeten namelijk de regels en kosten van het reguliere arbeidsrecht toepassen, zoals het afspiegelingsbeginsel en de transitievergoeding.
Uit onderzoek blijkt dat het doorgestarte bedrijf met name jongeren tot 25 jaar, ouderen boven de 55 jaar, zwangere vrouwen en laagopgeleiden minder vaak in dienst neemt.
Nieuw recht: Wovof
Doel
De minister vindt het verschil in bescherming van werknemers bij een overgang buiten en binnen faillissement onwenselijk. Daarom is het voorontwerp voor de Wovof opgesteld. Dit voorstel moet een betere balans creëren tussen het belang van een gemakkelijke doorstart en de bescherming van werknemers.
Voorstel
Het wetsvoorstel beperkt de uitzondering die nu nog voor alle failliete bedrijven geldt. De uitzondering blijft bestaan voor ondernemingen waarbij het faillissement gericht is op liquidatie en dus niet op een doorstart. Ook geldt een uitzondering voor kleine ondernemingen met minder dan 20 werknemers.
In andere gevallen wordt de partij die een onderneming van de curator koopt verplicht om alle werknemers over te nemen, tenzij dit vanwege bedrijfseconomische omstandigheden niet mogelijk is. In dat geval moet een objectieve selectiemethode bepalen welke werknemers een arbeidsovereenkomst aangeboden krijgen. Ontstaat binnen zes maanden na de doorstart een vacature? Dan moet de doorstarter deze volgens het voorstel eerst aan een voormalig werknemer aanbieden.
Goedkeuring en inspraak
De curator heeft goedkeuring van de rechter-commissaris nodig voordat hij de onderneming in het kader van een doorstart kan verkopen. Volgens het wetsvoorstel moet de rechter-commissaris eerst de curator, de verkrijger en de ondernemingsraad horen. Daarmee wordt de positie van de ondernemingsraad versterkt.
De rechter-commissaris toetst of er bedrijfseconomische redenen zijn om niet alle werknemers op de verkrijger te laten overgaan. Ook toetst de rechter-commissaris welke selectiecriteria worden gehanteerd.
Sanctie
Biedt de doorstartende onderneming ten onrechte geen arbeidsovereenkomst aan een werknemer van de failliete onderneming aan? Dan kan de werknemer bij de kantonrechter vorderen dat hij alsnog een aanbod krijgt. Ook kan hij een billijke vergoeding vorderen.
Gevolgen van invoering
Als de wet in deze vorm wordt ingevoerd, heeft dit gevolgen voor de doorstartpraktijk van curatoren. Er zal meer onderzoek nodig zijn om te beoordelen of bedrijfseconomische omstandigheden een selectie van werknemers noodzakelijk maken. Veelal zal sprake zijn van een combinatie van economische, technische of organisatorische omstandigheden.
De verkrijger zal tegenover de rechter-commissaris aannemelijk moeten maken waarom maatregelen nodig zijn en waarom niet alle werknemers kunnen worden overgenomen. Slaagt de verkrijger daar niet in, dan moet hij alle werknemers overnemen.
Ook krijgt de ondernemingsraad meer zeggenschap. De ondernemingsraad moet in de gelegenheid worden gesteld om advies te geven.
Procedure bij overgang van onderneming in faillissement
De curator treedt als vereffenaar van het vermogen van de failliete onderneming in onderhandeling met kandidaat-doorstarters. De curator moet eerst toetsen of sprake is van een overgang van onderneming in faillissement. Is dat het geval, dan moet hij de ondernemingsraad in staat stellen om te adviseren. Vervolgens verzoekt de curator de rechter-commissaris om toestemming.
Gaan volgens het voorstel niet alle werknemers over op de doorstarter? Dan moet de rechter-commissaris onderzoeken of voldoende aannemelijk is gemaakt dat er bedrijfseconomische omstandigheden zijn die maatregelen noodzakelijk maken waardoor arbeidsplaatsen verloren gaan. Als dit voldoende aannemelijk is, toetst de rechter-commissaris de selectiemethode. Hierbij wordt gekeken naar het toe te passen inspiegelingsbeginsel of een door de rechter-commissaris goedgekeurd plan.
Werkt de Wovof?
Naleving van de nieuwe regels zal leiden tot meer transparantie en toezicht op de selectie van werknemers bij een doorstart. Daar staat tegenover dat het onderzoek en de voorbereiding van een voorstel aan de curator meer tijd kosten. De curator moet bovendien meer gegevens verstrekken, zodat een kandidaat kan beoordelen of er bedrijfseconomische omstandigheden zijn waardoor niet alle werknemers kunnen worden overgenomen.
Vervolgens kosten ook het adviestraject met de ondernemingsraad en het goedkeuringstraject van de rechter-commissaris extra tijd. Naleving van de nieuwe regels kost dus tijd en geld. Juist aan deze twee zaken is in een faillissementssituatie vaak gebrek. Hoe langer een doorstart op zich laat wachten, hoe kleiner de kans dat deze succesvol kan plaatsvinden.
Tijdens de eerdere consultatie van de Wovof in 2019 uitten betrokken partijen met name zorgen over de gevolgen voor de doorstartpraktijk. De regeling werd te complex en tijdrovend gevonden om onder hoge tijdsdruk toe te passen. Ook waren er voor de verkrijger te veel onzekerheden.
Naar aanleiding van deze zorgen is het voorstel aangepast. Hoewel de procedure is verbeterd, blijft de regeling complex en tijdrovend. Daarmee kan deze een hindernis vormen voor een kandidaat-doorstarter. Het risico blijft bestaan dat de nieuwe regeling de doorstartpraktijk belemmert en het aantal doorstarts afneemt.
Concurrentiebeding
Een aanverwant onderwerp is het concurrentiebeding. Als een werknemer bij de overgang van een onderneming buiten faillissement van rechtswege overgaat op een nieuwe werkgever, blijft een concurrentiebeding in principe in stand.
Krijgt een werknemer bij een doorstart in faillissement een arbeidsovereenkomst aangeboden? Dan kunnen de werknemer en de nieuwe werkgever zelf afspraken maken. Maar wat gebeurt er met het concurrentiebeding van een werknemer die door de curator is ontslagen en geen arbeidsovereenkomst krijgt aangeboden door de doorstarter?
Hierover zijn veel procedures gevoerd. Hoewel het beding zelden onverkort wordt gehandhaafd, blijft het concurrentiebeding in beginsel geldig. De curator kan, mits hij voldoende belang heeft, naleving van het beding vorderen.
De Wovof voorziet in een nieuwe wetsbepaling. Daaruit volgt dat een concurrentiebeding eindigt wanneer de curator de arbeidsovereenkomst opzegt en de doorstarter de betreffende werknemer geen nieuwe arbeidsovereenkomst aanbiedt. Dit verbetert de positie van de werknemer en geeft alle partijen meer duidelijkheid.
Inwerkingtreding
Na een eerdere consultatieronde in 2019 is dit een nieuwe consultatie. Het formele wetgevingstraject, inclusief goedkeuring door de Tweede en Eerste Kamer, moet nog worden opgestart. Inwerkingtreding van het wetsvoorstel in de huidige of gewijzigde vorm zal daarom nog geruime tijd op zich laten wachten.
Dat neemt niet weg dat curatoren vooruitlopend op deze regeling meer transparantie kunnen vragen aan kandidaten voor een doorstart. Zo kan aan belanghebbenden worden uitgelegd waarom niet voor alle werknemers plaats is. Volgens de Insolad-praktijkregels laat een curator zich ook nu al leiden door de belangen van de boedel en houdt hij rekening met belangen van maatschappelijke aard. Transparantie bij de selectie van werknemers kan daarvan onderdeel zijn.
Op zoek naar een insolventierecht advocaat?
Wilt u meer weten over de het aanvragen van een faillissement of het uitbrengen van een bod op een onderneming in faillissement? Neem gerust contact op met LVH advocaten.


