Indien een vennootschap tekortschiet bij de nakoming van een contractuele verplichting, is in principe alleen de vennootschap aansprakelijk voor de daaruit voortvloeiende schade. Het uitgangspunt is dus dat de bestuurder niet aansprakelijk is. Onder bijzondere omstandigheden kan toch sprake zijn van bestuurdersaansprakelijkheid bij een koopovereenkomst.
Een voorbeeld van dergelijke omstandigheden was aan de orde in een kwestie waarover de rechtbank Rotterdam onlangs een vonnis heeft gewezen. De bestuurder werd persoonlijk veroordeeld om € 250.000, – te betalen aan een gedupeerde partij.
Casus niet levering verkochte bouwkraan
Een koper heeft in juli 2022 bij een besloten vennootschap, hierna “Verkoper B.V.”, een bouwkraan aangekocht voor € 250.000. De verwachte levering van de bouwkraan was in augustus 2022. De koper heeft de koopsom aan Verkoper B.V. voldaan. Om de kraan aan de koper te kunnen leveren, moest Verkoper B.V. deze zelf nog inkopen.
De levering aan de koper blijft echter uit. Verkoper B.V. houdt de koper nog een tijdje aan het lijntje. In januari 2023 wordt een vervangende afspraak gemaakt. Verkoper B.V. zal de ontvangen koopsom van € 250.000 terugbetalen aan de koper. Ook deze afspraak komt Verkoper B.V. niet na. Er wordt geen cent terugbetaald.
De koper start een procedure, waarbij hij niet alleen betaling vordert van Verkoper B.V., maar ook hoofdelijk van de bestuurder. De vordering op de bestuurder is gebaseerd op onrechtmatige daad (art. 6:162 BW).
Bewijspositie schuldeiser bij bestuurdersaansprakelijkheid
Bij bestuurdersaansprakelijkheid ligt het in beginsel op de weg van de schuldeiser om aan te tonen dat de bestuurder onrechtmatig heeft gehandeld. Dit kan een lastige bewijspositie zijn. De lat voor bestuurdersaansprakelijkheid ligt hoog.
In de jurisprudentie zijn enkele typen situaties uitgekristalliseerd waarin bestuurdersaansprakelijkheid kan worden aangenomen. Er is bijvoorbeeld sprake van bestuurdersaansprakelijkheid indien de bestuurder bij het aangaan van de overeenkomst wist of behoorde te weten dat de vennootschap haar verplichting niet zou nakomen. Bovendien moet sprake zijn van de situatie dat de vennootschap geen verhaal zou bieden voor die niet-nakoming. Dit wordt ook wel de Beklamel-norm genoemd.
Een ander type situatie is dat de bestuurder verhaalsmogelijkheden heeft gefrustreerd. Ook kan gedacht worden aan selectieve wanbetaling (betalingsonwil). Bij dit alles heeft de schuldeiser doorgaans geen inzicht in de administratie en het financiële reilen en zeilen van de schuldenaar. Dit bemoeilijkt de bewijspositie.
Bestuurder heeft B.V. andere opeisbare schulden laten voldoen
Uit het vonnis van de rechtbank Rotterdam blijkt echter dat de bestuurder in de procedure zelf de nodige informatie heeft verschaft. Hij heeft gesteld dat de ontvangen € 250.000 is aangewend om diverse schuldeisers van Verkoper B.V. te voldoen.
Er is € 70.000 betaald aan de Belastingdienst vanwege een dreigend faillissement. Daarnaast is € 55.000 aan de accountant betaald, omdat deze zijn werkzaamheden staakte. Ook is € 20.000 aan transporteurs betaald. De overige € 105.000 is gedurende het jaar 2023 aangewend om diverse andere lopende schulden te betalen.
Oordeel rechtbank over bestuurdersaansprakelijkheid bij een koopovereenkomst
De rechtbank is van oordeel dat de bestuurder van Verkoper B.V. een persoonlijk ernstig verwijt te maken valt. De rechtbank is het met de koper eens dat de bestuurder de belangen van de koper niet in acht heeft genomen. Hij heeft het van de koper ontvangen bedrag, dat bedoeld was om een kraan van te kopen, aangewend voor andere doeleinden.
Verder overweegt de rechtbank dat het geld is gebruikt om acute financiële problemen op te vangen. De bestuurder heeft er niet voor gezorgd dat er voldoende middelen overbleven of gerealiseerd konden worden om de koopovereenkomst met de koper alsnog na te komen. Ook waren er onvoldoende middelen om de latere terugbetalingsovereenkomst na te komen.
De bestuurder heeft nog aangevoerd dat er destijds veel opdrachten in de pijplijn zaten. De rechtbank overweegt hierover dat de bestuurder dit niet heeft geconcretiseerd. Dat had wel op zijn weg gelegen, omdat die informatie zich in zijn domein bevindt.
Verder is de rechtbank van oordeel dat de bestuurder de koper aan het lijntje heeft gehouden, terwijl hij ondertussen de koopsom gebruikte om lopende betalingen te verrichten. Hierbij heeft de bestuurder niet aangetoond dat Verkoper B.V. de contractuele verplichtingen zou kunnen nakomen of hiervoor verhaal zou bieden. Hieronder valt ook de later afgesproken terugbetaling. De rechtbank acht dit in strijd met hetgeen in het maatschappelijk verkeer betamelijk is.
Bestuurdersaansprakelijkheid en de Beklamel-norm
Dat een afspraak over terugbetaling, of bijvoorbeeld een betalingsregeling, niet wordt nagekomen door de vennootschap hoeft in principe niet tot bestuurdersaansprakelijkheid bij een koopovereenkomst te leiden.Het kwaad was mijns inziens in de besproken kwestie al geschied op het moment van het aangaan van de koopovereenkomst met de koper. Blijkbaar waren er op dat moment al aanzienlijke schulden aan de Belastingdienst en de accountant. De vennootschap dreigde al failliet te gaan.
De ontvangen koopsom is aangewend om de meest prangende schulden te voldoen. Het gevolg hiervan was dat de kraan niet meer ingekocht en dus niet meer aan de koper geleverd kon worden. Bij dit alles was de bestuurder blijkbaar niet in staat om de rechtbank ervan te overtuigen dat hij een redelijke verwachting had dat alsnog gelden zouden binnenkomen. Daarmee had de kraan alsnog ingekocht kunnen worden.
De conclusie dat sprake is van bestuurdersaansprakelijkheid bij een koopovereenkomst is mijns inziens vooral gebaseerd op de Beklamel-norm. De bestuurder is aansprakelijk indien hij bij het aangaan van de overeenkomst wist of behoorde te weten dat de vennootschap haar verplichting niet zou nakomen en geen verhaal zou bieden voor de niet-nakoming.
Advocaat ondernemingsrecht en insolventierecht te Rotterdam
Mocht u vragen hebben over bestuurdersaansprakelijkheid of een conflict hebben met een curator neemt u dan contact op met Peter de Graaf.
