Mijn debiteur wil niet betalen.
Uw debiteur betaalt niet. Wat kunt u dan doen? Gelijk hebben en gelijk krijgen zijn twee verschillende dingen, wordt wel gezegd. Dat is niet helemaal waar, maar het geeft aan dat een uitspraak van de rechter lang niet altijd bevredigend is. Blijft het oordeel ook in hoger beroep en eventueel cassatie bij de Hoge Raad hetzelfde? Dan kan daar verder niet veel meer aan worden gedaan. Partijen moeten dan uitvoering geven aan de uitspraak. Is een vennootschap veroordeeld, dan behoort het tot de taak van de bestuurder om daarvoor te zorgen. Hooguit kan de bestuurder kijken of een betalingsregeling mogelijk is, een commerciële oplossing kan vinden of de schade op een andere partij kan verhalen.
Maar wat als de debiteur niet betaalt na een vonnis van de rechter? Dan kan een deurwaarder incassomaatregelen treffen. Denk bijvoorbeeld aan beslag op de bankrekening, voorraden of onroerend goed van de vennootschap. De bank moet het beslagen geld afdragen aan de deurwaarder. Een deurwaarder kan voorraden en onroerend goed vervolgens via een veiling verkopen. In de praktijk geven partijen meestal gehoor aan een vonnis en betalen zij vrijwillig nadat de rechter uitspraak heeft gedaan. Soms is het nodig om de deurwaarder in te schakelen. Maar ook dit leidt niet altijd tot het gewenste resultaat. Bijvoorbeeld als de vennootschap in financiële moeilijkheden verkeert en er simpelweg niets te halen valt.
De aanpak met mogelijk meer kans op succes is dan het aanvragen van het faillissement van de vennootschap. De curator kan de financiële middelen die er wellicht nog zijn vervolgens gebruiken om de schuldeisers te betalen.
Debiteur betaalt niet door betalingsonwil
Het kan ook zijn dat de vennootschap wel kan betalen, maar ervoor kiest dit niet te doen. Tegelijkertijd kan de vennootschap zo zijn ingericht dat incassomaatregelen van de deurwaarder geen doel treffen. Denk bijvoorbeeld aan een structuur waarbij de holding alle activa van de werkmaatschappij bezit. De holding verhuurt deze activa vervolgens aan de werkmaatschappij. Ook kan de holding bepalen of zij financiële middelen beschikbaar stelt aan de werkmaatschappij of een speciaal opgerichte projectvennootschap.
Zo’n constructie kan slim en toelaatbaar zijn, maar kan ook een beetje te slim worden. Maakt het bestuur hiervan misbruik? Dan kan de bestuurder privé aansprakelijk zijn voor bedragen die de schuldeiser niet bij de werkmaatschappij of projectvennootschap kan incasseren.
Debiteur kan niet betalen: betalingsonmacht
Aansprakelijkheid van de bestuurder kan ook aan de orde zijn als er geen geld meer is. Dan is geen sprake van betalingsonwil, maar van betalingsonmacht. De vraag is vervolgens of het terecht is dat een leverancier of andere crediteur daarvan het slachtoffer wordt. Een schuldeiser kan de bestuurder van een vennootschap persoonlijk aansprakelijk stellen als hij namens de vennootschap verplichtingen is aangegaan terwijl hij wist of moest begrijpen dat de vennootschap die niet zou nakomen. Daarbij is ook van belang dat de vennootschap geen verhaal biedt.
Een voorbeeld is een bestuurder die namens zijn BV een opdracht van een nieuwe klant krijgt. Hij stuurt meteen een factuur voor de eerste termijn. Op dat moment heeft de bank het krediet echter al opgezegd of is er een enorme belastingschuld waarvoor dwangbevelen zijn ontvangen. De klant betaalt de eerste termijn, maar enkele weken later gaat het bedrijf failliet en komt het zijn verplichtingen niet na. De bestuurder kan dan privé aansprakelijk zijn voor de schade van de klant. Daarbij is van belang of de bestuurder op het moment van het verzenden van de factuur nog reëel zicht had op een oplossing. Misschien stond er bijvoorbeeld nog een gesprek met de bank gepland over een voorstel. Ook kon de bestuurder wellicht nog uitstel van betaling bij de fiscus verkrijgen.
Wanneer kan de bestuurder aansprakelijk zijn?
Afhankelijk van de precieze omstandigheden kan een bestuurder in zo’n geval wel of niet privé aansprakelijk zijn. De bestuurder kan bijvoorbeeld aansprakelijk zijn voor de schade van een klant die een factuur heeft betaald, maar niets geleverd krijgt.
Hetzelfde kan gelden voor de schade van een leverancier die in goed vertrouwen heeft geleverd. Zeker als de bestuurder toen al moest weten dat het fout zou gaan en de vennootschap de factuur niet zou kunnen betalen.
Weer een andere situatie ontstaat als de vennootschap haar verplichtingen niet kan nakomen, maar de bestuurder deze situatie bewust heeft laten ontstaan. Ook voor de schade die daardoor ontstaat, kan de bestuurder privé aansprakelijk zijn.
Denk bijvoorbeeld aan de situatie waarin u een pand koopt van een vennootschap. U krijgt het pand vervolgens niet geleverd, omdat de bestuurder besluit het alsnog aan een andere partij te verkopen die kennelijk een beter bod heeft gedaan. Kunt u de daardoor ontstane schade niet op de vennootschap verhalen? Dan kan de bestuurder privé aansprakelijk zijn.
Selectief betalen van schuldeisers
Een vennootschap mag in beginsel bepaalde schuldeisers wel betalen en andere onbetaald laten. Dit kan anders liggen wanneer de vennootschap besluit haar activiteiten te beëindigen. In dat geval mag het bestuur niet zomaar vorderingen van gelieerde partijen, bijvoorbeeld van een aandeelhouder, wel betalen en reguliere crediteuren deels onbetaald laten omdat er te weinig geld is. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld als de bestuurder een bankschuld aflost waarvoor hij zelf borg staat, terwijl hij een leverancier niet of slechts gedeeltelijk betaalt.
Onder omstandigheden moet een bestuurder bovendien rekening houden met toekomstige verplichtingen, bijvoorbeeld door daarvoor een voorziening te treffen. Doet de bestuurder dat niet en geeft hij geld uit dat er eigenlijk niet is? Dan kan hij daarvoor privé aansprakelijk zijn. Dit geldt met name als het bestuur gelieerde partijen wel betaalt of schulden aflost waarbij de bestuurder een persoonlijk belang heeft. Denk opnieuw aan een bankschuld waarvoor de bestuurder persoonlijk borg staat.
Wat kunt u doen als uw debiteur niet betaalt?
Heeft u te maken met een klant die niet betaalt of een contractspartij die zijn verplichtingen niet nakomt? Dan kunnen er verschillende mogelijkheden zijn. Ook als het reguliere incassotraject niets oplevert, kan mogelijk alsnog betaling worden gerealiseerd of schadevergoeding worden gevorderd.
Bent u juist de bestuurder die naar uw mening ten onrechte privé aansprakelijk wordt gehouden? Dan kan het belangrijk zijn om te beoordelen of daadwerkelijk aan de voorwaarden voor persoonlijke aansprakelijkheid is voldaan. Of een bestuurder wel of niet aansprakelijk is, hangt steeds af van de specifieke omstandigheden. Ondernemen betekent ook risico’s nemen en dat mag. Maar als iemand persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt, kan hij privé aansprakelijk zijn voor de schade.
